Request-Response Model (İstek-Yanıt Modeli)

Request-response modeli, backend sistemlerinde gecikme, hata yönetimi, veri akışı ve kullanıcı deneyiminin en temel izleme birimidir. İyi tasarlanmış bir istek yolu; timeout, retry, idempotency, auth ve observability kararlarını birlikte taşır.

Hızlı Karar

Durum	Yaklaşım	Dikkat
Kullanıcı anında cevap bekliyor	Senkron HTTP/gRPC	Timeout ve hızlı hata dönüşü şart
İş uzun sürüyor veya tekrar denenebilir	Async queue/event	Idempotency ve durum takibi gerekir
Veri başka servise bağlı	Gateway veya service call	Zincir latency'si ve partial failure büyür
Okuma sık, veri az değişiyor	Cache	Staleness ve invalidation tanımlanmalı

Üretim Kontrol Listesi

• Problem: İstek kritik path'te mi, arka planda mı, yoksa kullanıcı beklerken mi çalışıyor?
• Çözüm: Controller, service, repository, dış çağrı ve response mapping sınırları net mi?
• Trade-off: Senkron akış basit debug edilir; asenkron akış daha dayanıklı ama daha zor gözlemlenir.
• Hata durumu: Timeout, retry, duplicate request, partial failure ve validation error davranışı standart olmalı.
• Ölçüm: Request count, p95/p99 latency, error rate, dependency latency ve trace coverage izlenmeli.
• Güvenlik/maliyet: Her istek auth, rate limit ve log maliyeti üretir; hassas veri loglanmamalı.

Spring Boot'ta Request-Response Yaşam Döngüsü

DispatcherServlet

Spring MVC'nin kalbi, gelen HTTP isteklerini ilgili controller'lara yönlendirir.

Handler Mapping

URL kalıplarını (@RequestMapping, @GetMapping) controller metodlarına eşler.

Controller Katmanı

• @RestController ile RESTful uç noktalar
• @RequestBody/@ResponseBody ile JSON serialization/deserialization

Servis Katmanı

• @Service annotation ile iş mantığı
• @Transactional ile transaction yönetimi

Repository Katmanı

• Spring Data JPA ile ORM eşleme
• @Repository ile veri erişim katmanı

Mikroservislerde Servisler Arası İletişim

Senkron İletişim

• OpenFeign client ile service-to-service HTTP çağrıları
• Yük dengeleme için Ribbon/Spring Cloud LoadBalancer

Asenkron İletişim

• Spring Cloud Stream ile mesaj odaklı mimari
• RabbitMQ/Apache Kafka entegrasyonu

Olay Odaklı Mimari

• Domain olayları ile gevşek bağlantı
• Eventual consistency için event sourcing kalıbı

Timeout ve Yeniden Deneme

• @Retryable annotation ile otomatik yeniden deneme
• Circuit breaker kalıbı ile hata toleransı

Performans Değerlendirmeleri

Bağlantı Havuzu

• HikariCP ile veritabanı bağlantı havuzu
• Apache HttpClient ile HTTP bağlantı havuzu

Önbellekleme

• Spring Cache abstraction (@Cacheable) ile Redis/Hazelcast entegrasyonu

Asenkron İşleme

• @Async annotation ile engellenmeyen işlemler
• CompletableFuture ile asenkron programlama

API Gateway Kalıbı

Spring Cloud Gateway

• Rota tanımları
• Koşullar
• Filtreler

Hız Sınırlama

• Redis tabanlı hız sınırlama
• Token bucket algoritması

Circuit Breaking

• Resilience4j entegrasyonu
• Fallback mekanizmaları

İstek/Yanıt Dönüşümü

• Header manipülasyonu
• Body dönüşümü

Güvenlik

• JWT doğrulama
• OAuth2 entegrasyonu
• API anahtarı yönetimi

Yük Dengeleme Stratejileri

İstemci Tarafı Yük Dengeleme

• Spring Cloud LoadBalancer
• Ribbon

Sunucu Tarafı Yük Dengeleme

• Nginx
• HAProxy
• AWS ALB

Sağlık Kontrolleri

• Spring Boot Actuator
• Özel sağlık göstergeleri

Servis Keşfi Entegrasyonu

• Eureka
• Consul
• Kubernetes servis keşfi

İstek Yaşam Döngüsü Örneği

Performans Optimizasyonu

İstek Optimizasyonu

• Keep-alive bağlantıları
• HTTP/2 multiplexing
• İstek gruplandırma
• Sıkıştırma (gzip)

Yanıt Optimizasyonu

• Yanıt önbellekleme
• Sayfalama
• Alan filtreleme
• Veri sıkıştırma

Hata Yönetimi

• Circuit breaker kalıbı
• Yeniden deneme mekanizmaları
• Zarif bozulma
• Fallback yanıtları

İzleme ve Gözlemlenebilirlik

İstek İzleme

• Dağıtık izleme
• Korelasyon ID'leri
• İstek zamanlaması
• Hata takibi

Metrik Toplama

• İstek sayısı
• Yanıt süresi
• Hata oranı
• İş hacmi

Günlükleme Stratejisi

• Yapılandırılmış günlükleme
• Günlük toplama
• İstek/yanıt günlükleme
• Güvenlik olayları